Rioja is de deur waar de meesten door naar binnen gaan, en dat verkeer is terecht, maar de interessantste Spaanse wijn wordt aan de andere kant gemaakt. Wil je de beste streken van het land buiten Rioja, dan valt de shortlist netjes uiteen naar wat je schenkt: Ribera del Duero en Priorat voor serieuze rood, Rias Baixas en Rueda voor het wit dat een zomerkaart draagt, Bierzo en de Sierra de Gredos voor de koelklimaat-elegantie die zonder ophef het spannendste van Spanje is, en Jerez voor de meest gastronomische wijnen van het land. Elk verdient zijn plek om een andere reden, en weten wat welke doet gaat sneller dan je een weg proeven door veertig herkomsten. De kaart van Spanje bij Wine Folly is een prima eerste oriëntatie; wat volgt is hoe ze zich echt op een kaart gedragen.
Atlantisch, continentaal, mediterraan: de drie Spanjes
Eén idee maakt de hele kaart leesbaar: Spanje is drie klimaten, en de wijn van een streek volgt het weer. Het groene, Atlantische noordwesten, Galicië en zijn buren, is koel en nat, en daarom maakt het strakke, zilte witte wijnen en bleke, zuurrijke rode. De uitgestrekte centrale meseta is continentaal, met snikhete dagen en koude nachten op hoogte, wat de gestructureerde rode wijnen van Ribera del Duero en de aromatische witte van Rueda bouwt. Het mediterrane oosten en zuiden zijn heet en droog, thuis van Garnacha en Monastrell van oude stokken en van de versterkte wijnen van Jerez. Zet een streek op dat raster en je voorspelt de wijn voordat je de kurk trekt, een nuttiger vaardigheid dan het uit je hoofd leren van herkomstnamen.
Ribera del Duero: Tempranillo met het volume omhoog
Ribera del Duero is Tempranillo, hier Tinto Fino genoemd, hoog geplant op de noordelijke meseta, waar de nachten zelfs in augustus koud worden. Dat brede verschil tussen dag en nacht is het hele punt: het remt de rijping, houdt de zuren vast en bouwt rode wijnen die donkerder, steviger en gestructureerder zijn dan de meeste uit Rioja, met genoeg body om een decennium te rijpen. Het consejo regulador legt het kader vast, maar de smaakherinnering is simpel: dit is de streek voor rood als je kracht en grip wilt in plaats van fijnzinnigheid. Of hij Rioja verslaat is de verkeerde vraag, en de directe vergelijking gaat vooral over stemming; een goede maatstaf is een Tinto Fino van hoogte als Naluar naast een gerijpte Rioja, naast elkaar geproefd.
Priorat: de smaak van llicorella
Priorat is de enige streek waarvan je de bodem bijna proeft. Oude Garnacha en Carinena klampen zich vast aan steile terrassen van llicorella, een zwarte leisteen doorschoten met kwarts, en de stok graaft diep naar water, wat de opbrengst verlaagt en alles wat overleeft concentreert. Het resultaat is dicht, mineraal en lang, een van de slechts twee Spaanse herkomsten op het hoogste DOCa/DOQ-niveau, en het consell regulador bewaakt het streng. De wijnen zijn niet verlegen en niet goedkoop, maar het leisteenverhaal erachter is echt en geen marketing, en een Priorat naast een Ribera is de helderste les in bodem tegen klimaat die je kunt schenken.
Rias Baixas en Rueda: de twee witte wijnen die een kaart nodig heeft
Voor wit dekken twee streken bijna al het werk. Rias Baixas, aan de Atlantische rand van Galicië, maakt Albarino op een paar kilometer van zee: heldere, zilte witte wijnen van citrus en steenfruit, de standaard bij schaaldieren en een van de betrouwbaarste zomerschenkingen van Spanje. Rueda, boven op het Castiliaanse plateau, maakt Verdejo, aromatischer en kruidiger, een huiswijn die meer geeft dan hij kost. Foods and Wines from Spain behandelt beide als alledaagse gastronomische partners en niet als trofeeën, en dat klopt precies; een Albarino uit staal en een Verdejo van oude stokken lossen samen bijna elk menu van zee en groente op.
Bierzo en de Sierra de Gredos: de koele grens
Hier is Spanje op dit moment het spannendst. Bierzo, ingeklemd tussen Galicië en de meseta, maakt Mencia op leisteen: florale, roodfruitige, minerale rode wijnen met echte lift en een prijs die nog achterloopt op de kwaliteit. De Sierra de Gredos, in de bergen ten westen van Madrid, teelt Garnacha op graniet en op hoogte, en de wijnen kunnen niet verder afstaan van de zonnige reputatie van de druif: bleek, geparfumeerd, hoog van toon, dichter bij Bourgogne dan bij een krachtpatser uit een warm klimaat. Een florale Mencia uit Bierzo en een Garnacha op graniet uit Gredos zijn de twee flessen waarmee ik iemands beeld van Spaanse rood zou bijstellen, en Gredos in het bijzonder is de grensweddenschap.
Jerez: de meest gastronomische wijnen van Spanje
Geen lijst van de streken van Spanje is eerlijk zonder Jerez. Het sherrygebied in het diepe zuiden teelt Palomino op albariza, een verblindend witte krijtbodem die de winterregen vasthoudt voor de droge zomer, en rijpt de wijnen onder een sluier van flor of oxidatief in een solera. Het gamma loopt van kurkdroge Fino en Manzanilla via nootachtige Amontillado en Oloroso tot zoete Pedro Ximenez, en geen andere categorie ter wereld is zo flexibel aan tafel, en daarom belonen oxidatieve stijlen een maridaje-denkwijze meer dan bijna alles wat je per glas schenkt.
Nog twee voor een plek: Jumilla en de eilanden
Buiten de grote namen verdienen twee buitenbeentjes een plek. Jumilla, in het hete zuidoosten, teelt Monastrell van oude stokken die donkere, bramige, gestructureerde rode wijnen geeft tegen prijzen die nog steeds op een vergissing lijken, de waardemotor van een Spaanse kaart, en een fles als Juan Gil Plata laat zien hoeveel diepte de druif op hoogte draagt. De Canarische Eilanden, geteeld op zwarte vulkanische grond die de druifluis nooit bereikte, maken rokerige, zilte wijnen van ongeënte stokken uit druiven die bijna niemand anders heeft, en ze horen bij het meest eigenzinnige dat Spanje schenkt. Geen van beide zal een klassieke kaart dragen, maar elk geeft er een onderscheid aan dat een gast echt onthoudt.
| Streek | Handtekening | Druif | Waarom een plek verdiend |
|---|---|---|---|
| Ribera del Duero | Gestructureerd rood | Tempranillo (Tinto Fino) | Hoogte en kracht, rijpt een decennium |
| Priorat | Minerale concentratie | Garnacha, Carinena | Llicorella, minieme opbrengsten |
| Rias Baixas | Zilt Atlantisch wit | Albarino | Standaard bij schaaldieren, frisse zuren |
| Rueda | Aromatisch wit met waarde | Verdejo | Huiswijn die meer geeft |
| Bierzo | Floraal fris rood | Mencia | Elegantie voor een eerlijke prijs |
| Sierra de Gredos | Bleek bergrood | Garnacha | De Bourgogne-nabije grens van Spanje |
| Jerez | Gastronomisch versterkt | Palomino, Pedro Ximenez | De meest tafelflexibele wijnen van Spanje |
Welke streek moet je kaart aanvoeren?
Kies liever dan te nuanceren. Voor rood: voer aan met Ribera del Duero als je kracht en flesrijping wilt, en met Bierzo of Gredos als je finesse en een gespreksonderwerp wilt; voor wit: voer aan met Rias Baixas en laat Rueda de glasschenkerij dragen. Kun je maar één grens najagen, maak het dan Gredos, want Garnacha van hoogte levert een Bourgogne-nabije elegantie tegen prijzen die niet blijven. De minder voor de hand liggende hoeken van Spanje belonen dezelfde nieuwsgierigheid, en niets hiervan onttroont Rioja: het betekent alleen dat het land veel groter is dan zijn beroemdste naam. Wijn is voor volwassenen van achttien jaar en ouder.
